Grafische technieken / Grafiek

vanaf 5 jaar: foamdruk, stempelen, monotype
vanaf 8 jaar: foamdruk, stempelen, monotype, linosnede, droge naald, sjablonen
vanaf 11 jaar: foamdruk, stempelen, monotype, linosnede, droge naald, sjablonen, etsen, lithografie, (zeefdruk)

Grafiek?

Grafiek is een vorm van beeldende kunst, zoals bijvoorbeeld schilderen, tekenen, beeldhouwen en fotografie. Om tot een kunstwerk te komen gebruik je bij grafiek een drukpers. Niet een waar je honderduizend stuks per uur mee drukt, maar eenvoudige handbediende, soms antieke, persen.

Soorten

Grafiek wordt onderverdeeld in verschillende typen: diepdruk (etsen, droge naald), hoogdruk (linosnede, stempelen, foamdruk), doordruk (zeefdruk, sjablonen) en vlakdruk (lithografie, offsetdruk). Aan de soortnaam kun je zien waar de inkt vandaan komt.
Een buitenstaander in dit rijtje technieken is de monotype.

Het nut

Het mooie van grafiek is dat je meerdere exemplaren kunt afdrukken (een oplage) en dat de techniek heel eigen resultaten oplevert die met schilderen of tekenen niet te realiseren zijn. Bij grafiek ben je ook nog probleemoplossend bezig.

Kunst en vormgeving

Bekende kunstenaars die met grafiek zijn bezig geweest zijn onder andere Rembrandt en Picasso, maar bijna alle kunstenaars hebben wel eens grafiek gemaakt. Heel veel niet-professionele kunstenaars zijn bezig met het maken van prenten, van heel kunstzinnige dingen tot bijzondere uitnodigingen of kerstkaarten.

Drukinkt

Over het algemeen wordt er in het onderwijs gebruik gemaakt van inkten op waterbasis. Dat is makkelijk schoon te maken en veilig. Toch is het interessant om te kijken of er echte drukinkten kunnen worden gebruikt, op basis van olie en harsen. Dat schoonmaken is wat lastiger maar de resultaten zijn veel mooier.

Voorbeelden

In het grafiekatelier in Frankrijk zijn de afgelopen jaren vele werken gemaakt. Die zijn te bekijken op ateliercongo.nl

Technieken

Linosnede

valt onder de techniek hoogdruk omdat de drukvorm hoog ligt. Een stempel is daar een voorbeeld van. Een linosnede wordt gemaakt door linoleum te bewerken met gutsjes.
Er kan met grote en kleine platen linoleum worden gedrukt met de plaatpers.
Met gutsjes en mesjes kun je het linoleum makkelijk bewerken. Wat je weghaalt blijft wit (beter: de kleur van het papier), wat blijft staan wordt later met drukinkt ingerold en afgedrukt.
Linosnede leent zich erg goed voor meerkleurendrukken.

Foamdruk

De naam voor deze workshop is afgeleid van het materiaal waar we hoogdrukvormen van kunnen maken: plaatjes foam. Die zijn makkelijk te knippen en op karton te plakken, in te inkten en af te drukken. Eigenlijk is het dus een hoogdruktechniek: de drukvorm ligt hoger en zal daarom inkt aannemen als je er met een rollertje inkt overheen rolt.
Omdat de techniek makkelijker en sneller is dan linosnede kun je in een korte tijd meerkleurendrukken maken en/of daarmee experimenteren. Het materiaal leent er zich ook goed voor om stempels te maken.

Etsen

is een druktechniek waarbij het beeld met behulp van een bijtende stof uit een zinken plaat wordt gebeten.
Door de plaat met inkt in te wrijven, de overtollige inkt weg te poetsen en de plaat (en papier) met hoge druk door de pers te halen wordt de afbeelding gedrukt. Door dat te herhalen kun je een oplage maken.
In plaats van salpeterzuur wordt gebruik gemaakt van een relatief onschadelijke kopersulfaatoplossing.
De zinkplaat wordt eerst goed gepolijst, want elk krasje is later te zien. Dan komt er een dun laagje ‘etsgrond’ op, dat bestand is tegen de bijtende werking van het etswater. Maak je daar krasjes in, dan zal het etswater op die plaatsen het zink wegetsen.

In plaats van etsen is de techniek

Droge Naald

een stuk makkelijker: als je in een plaatje plastic een tekening krast kun je de lijnen vullen met drukinkt, net als bij het etsen. Omdat het plaatje doorzichtig is kun je makkelijk iets overtekenen.

Zeefdruk

Wordt nog niet aangeboden. Als er belangstelling voor is hoor ik het graag.

Lithografie

Op aluminiumfolie wordt een tekening gemaakt met vet materiaal. De folie wordt voorzichtig ingesponsd met een lichte fosforzuuroplossing (cola) of een gom. De vette tekening wordt met oplosmiddel verwijderd en de folie wordt met water vochtig gemaakt. Rol er dan met een rollertje vette inkt overheen en de tekening verschijnt en kan worden afgedrukt. Deze techniek vereist nogal wat concentratie en kan makkelijk misgaan. Daarom is de minimumleeftijd 11 jaar.

Monotype

Strikt genomen valt deze techniek niet onder 'grafiek' omdat je er geen oplage van kunt maken waarbij alle afdrukken gelijk zijn. Maar een kniesoor die daar op let, want voor de rest heeft het er alles van weg: we brengen drukinkt aan op papier!
Rol een vlakke ondergrond in met drukinkt, het liefst inkt op oliebasis, leg er een vel papier op en wrijf, teken of druk op de achterkant van het vel. Het resulaat is een dunne laag inkt op de voorzijde van het papier. Deze omschrijving is te beperkt om de veelheid van mogelijkheden te duiden, want ook sjablonen kunnen bijvoorbeeld een rol spelen.
Als je met monotype aan de slag gaat moet je er wel tegen kunnen dat de resultaten verrassend anders kunnen zijn dan je bedoeling was.

Grafiek met een groep

Een workshop grafiek heeft over het algemeen nogal wat voeten in aarde: klaarzetten en opruimen nemen een groot deel van de tijd in beslag. Bij de ene techniek meer dan bij de andere. Er kan ook een hoop geknoei van drukinkt komen. Daarom zijn er schortjes en schoonmaakmiddelen en moet duidelijk worden waar het vies mag worden en waar het schoon moet blijven.
De groepsgrootte is afhankelijk van de gewenste resultaten.

Offerte

Voor een prijsopgave is het handig om te weten:

  • wat het aantal deelnemers is,
  • wat hun leeftijd is,
  • het aantal beschikbare dagdelen/uren
  • en de locatie.

Download de PDF

grafiekworkshops - Henny van Ham


Henny van Ham 

Henny van Ham (Zwijndrecht 1962), beeldend kunstenaar en grafisch vormgever te Dordrecht.
Ervaring met cursussen en workshops in beeldende vakgebieden sinds 1991.

Binnen Walevest 42
3311 AB Dordrecht
078 6 31 41 34 - 06 44 84 26 30

Academie Beeldende Kunsten Sint Joost Breda (1983-1988)

E-mail

info@koffiekoek.nl

www

algemeen: hennyvanham.nl - koffiekoek.nl
grafiek: linosnede.nl - grafiekatelier.nl
computers: decomputerclub.nl
verder: tekenwandeling.nl